Karataş'ın sessiz çöküşü: İzmir'in Rum evleri zamana ve ihmale direniyor

İzmir'in tarihi kimliğini oluşturan en önemli semtlerden Karataş, uzun yıllar boyunca Rum, Yahudi, Levanten ve Türk ailelerin birlikte yaşadığı çok kültürlü yapısıyla kentin hafızasında özel bir yere sahip oldu. Ancak 2026 yılına gelindiğinde Tarihi Asansör ile Dario Moreno Sokağı çevresinde ziyaretçilerin ilgisini çeken birkaç yapı dışında, bölgenin gerçek mimari mirasını oluşturan onlarca tarihi Rum evi sessizce yok oluşa sürükleniyor.

Bir zamanlar denize bakan cumbalarından çocuk seslerinin yükseldiği, taş merdivenlerinden ailelerin geçtiği evlerin büyük bölümü bugün boş, metruk ve bakımsız durumda bulunuyor. Bazılarının pencereleri tuğlalarla örülmüş, bazılarının çatısı çökmüş, bazılarının ise kapıları yıllardır açılmamış halde bekliyor.

Miras sorunları ve yüksek maliyetler evleri kaderine terk etti

Karataş'taki tarihi yapıların korunamamasının ardında ise yıllardır çözülemeyen yapısal sorunlar bulunuyor.

En önemli problemler arasında çok hisseli mülkiyet yapıları, yurtdışında yaşayan mirasçılar, yüksek restorasyon maliyetleri ve uzun süren koruma kurulu süreçleri yer alıyor. Özellikle 1922 sonrası İzmir'den ayrılan Rum ailelerin mirasçılarının dünyanın farklı ülkelerine dağılması nedeniyle birçok yapı yıllarca hukuki belirsizlik içinde kaldı.

Birçok evin onlarca hissedarı bulunurken, restorasyon için gerekli ortak kararın alınamaması yapıların kaderine terk edilmesine yol açtı. Bu süreçte zaman, yağmur, nem ve ihmalkârlık tarihi yapılara insanların verebileceğinden daha büyük zarar verdi.

İzmir'de son yıllarda yayımlanan haberlerde tarihi evlerin yangınlar, defineci tahribatı, işgaller ve bakımsızlık nedeniyle birer birer yok olduğu belirtilirken, Karataş'taki yapıların da aynı kaderi paylaştığı ifade ediliyor. Bazı yapıların çevresine yalnızca "Yıkılabilir, yaklaşmayınız" tabelaları asılması ise koruma politikalarının yetersizliği yönündeki eleştirileri artırıyor. 

Karataş sakinleri ise yıllardır aynı soruyu soruyor: “Bu evler gerçekten korunmak mı isteniyor, yoksa yıkılmaları mı bekleniyor?”

Çökme tehlikesi artık yalnızca kültürel değil, kamusal bir sorun haline geldi

Karataş'taki tarihi yapıların durumu artık yalnızca kültürel mirasın korunması meselesi olmaktan çıkmış durumda.

Geçmiş yıllarda Mithatpaşa Caddesi üzerinde bulunan tarihi cumbalı yapılardan birinin duvarının çökerek park halindeki araçların üzerine düşmesi, bölgedeki riskin boyutunu ortaya koymuştu. Olay sırasında yoldan kimsenin geçmemesi olası bir facianın önüne geçmişti.

Mahalle sakinleri uzun süredir bazı binaların ciddi tehlike oluşturduğunu, özellikle kış aylarında kopan taş ve sıva parçalarının sokaklara düştüğünü belirtiyor. Kentte son yıllarda yaşanan yoğun yağışlar ve depremler de tarihi yapı stokunun kırılganlığını daha görünür hale getirdi. 

Bugün Karataş sokaklarında yürüyenler, bazı evlerin cephelerinde hâlâ yüz yılı aşkın taş işçiliğini, ahşap cumbaları ve demir balkon korkuluklarını görebiliyor. Ancak uzmanlar, acil müdahale yapılmaması halinde önümüzdeki on yıl içinde bu yapıların önemli bölümünün tamamen ortadan kalkabileceği uyarısında bulunuyor.

Bir zamanlar İzmir'in denize açılan en zarif pencereleri olan Karataş'ın Rum evleri, artık yalnızca geçmişe değil, geleceğe de bakıyor. O gelecekte yer alıp alamayacaklarına ise alınacak koruma kararları belirleyecek.