ADALET VE YAŞAMIN ANLAMI ÜZERİNE
ADEM ÖRENGÜL
Değerli okurlarım, bu dünyada adalet yoksa neden yaşıyoruz? sorusu, felsefi bir derinlik taşıyor. Adalet, Platon'dan Rawls'a kadar toplumun temel taşı olarak görülmüş. Kanuni'nin "Adalet mülkün temeli" sözü, hukuk sisteminin istikrarını anlatır. Adaletsizlik umutsuzluk yaratsa da, yaşamı sürdürmenin nedenleri bireysel olarak; Frankl gibi, zorluklarda anlam bulmak; Nietzsche'ye göre irade gücü; ya da mücadeleyle değişim. Adaletsizlikler, baskılar, eşitsizlikler terk etmemize neden olmasa da, düzeltme çabası motivasyon oluyor. Yaşam, ilişkiler, yaratıcılık veya spiritüel yolculukla dolu, adaletsizliğe rağmen.
Şimdi, otoriter rejimlerle (Çin, Rusya, Suudi Arabistan, Kuzey Kore) Türkiye'yi karşılaştıralım. Hepsinde kriter; demokrasi, insan hakları, basın özgürlüğü, yargı. Veriler 2025 raporlarından (EIU 2024, Freedom House 2026, HRW 2026, RSF 2025). Türkiye "hibrit rejim" (seçimli ama otoriter eğilimli), diğerleri tam otoriter. Demokrasi ve siyasi sistem EIU Demokrasi Endeksi 2024'te (2025 raporu) Türkiye küresel ortalamasında otoriterleşmeye devam ediyor.
Çin, Rusya, Suudi, Kuzey Kore hepsi otoriter. Türkiye ise hem seçim var hemde otoriter yani hibrit sistemi. Seçimler var ama adil değil. Freedom House 2026'da Türkiye seçimler var ama özgür değil. Otoriterlerde tek parti Çin Xi, Rusya Putin %87 manipüle seçim, muhalefet yok. Türkiye'de 2023 seçimleri rekabetçi, ama 2025'te muhalefet baskısı arttı; CHP'ye saldırı, İmamoğlu tutuklandı. Benzerlik ise; AKP'nin başkanlık sistemi 2017 değişikliği ile güçleri domine ediyor, halefiyet tartışmaları 2028 sonu, sağlık spekülasyonları var. Fark Türkiye'de muhalefet (CHP) hala aktif, otoriter ülkelerinde muhalefet silinmiş.
İnsan hakları ve sivil özgürlükler HRW 2026 raporuna göre; Türkiye otoriterliğini pekiştirdi, CHP'ye saldırı, İmamoğlu tutuklaması, barış müzakereleri, ECtHR kararlarına uymaması. Toplanma yasakları STK kapatmaları, azınlık ayrımcılığı. Kadın şiddeti yüksek, İstanbul Sözleşmesi terk edildi. Otoriterlerde daha kötü; Çin Uygur kampları, Rusya savaş muhalifleri, Navalny ölümü, Suudi kadın velayeti, Kuzey Kore işkence. Benzerlik ise Türkiye'de keyfi tutuklamalar, işkence iddiaları var. Fark; Türkiye'de sivil toplum var, otoriterlerde yok. Küresel otoriter dalga %72 nüfusu etkiliyor.
Basın özgürlüğü yok.. Küresel durum "zor" ortalama düşük rekor. Çin, Rusya, Suudi, Kuzey Kore en kötü.. Türkiye önceki verilere göre, "çok ciddi". Medya hükümet yanlısı TRT, Anadolu Ajansı, RTÜK cezaları, gazeteciler hapiste, dezenformasyon yasası.
